Zaimki osobowe

 

			Liczba pojedyncza	Liczba pojedyncza
	Mianownik	Biernik	Dopełniacz	Dopełniacz
			Rodzaj męsko-żeński (en)	Rodzaj nijaki (et)
ja	jeg	mig	min	mit
ty (kom. 1)	du	dig	din	dit
Pan (Kom. 1)	De	Dem	Deres	Deres
on (Kom. 2)	han	ham	hans	hans
ona (Kom. 2)	hun	hende	hendes	hendes
swój (Kom. 2+3)			sin	sit
on, ona (Kom2)	den	den	dens	dens
ono (Kom. 2)	det	det	dets	dets
my	vi	os	vores	vores
wy (Kom. 1)	I	jer	jeres	jeres
Państwo (Kom. 1)	De	Dem	Deres	Deres
one, oni	de	dem	deres	deres

Kom. 1 - W duńskim w drugiej osobie istnieje rozróżnienie między formą normalną i formalną:

ty	Hvornår skal du på ferie?	Kiedy jedziesz na wakacje?
Pan	Hvornår skal De på ferie?	Kiedy Pan jedzie na wakacje?
wy	Hvornår skal i på ferie?	Kiedy jedziecie na wakacje?
Państwo	Hvornår skal De på ferie?	Kiedy Państwo jadą na wakacje?

W liczbie pojedynczej forma formalna jest już bardzo rzadko używana, a czasami wręcz komiczna. Jest ogólnie przyjęte, że mówi się „De” do królowej. Formę tę można też spotkać wśród nielicznych starszych osób i w bardzo ekskluzywnych sklepach. Istnieją też firmy, które w kontekstach handlowych stosują formę formalną, ale stanowią one wyjątek.

Podobnie w liczbie mnogiej forma formalna należy do rzadkości, niemniej jednak jest używana częściej niż w liczbie pojedynczej, szczególnie jeżeli zwracamy się do większej grupy odbiorców.

Kom. 2 

Han/ hun + ham, hans, hende, hendes, sin, sit, sine: odnosi się do ludzi i czasami do zwierząt.

den (rodzaj męsko-żeński)/ det (rodzaj nijaki) + dens, dets: odnosi się do rzeczy i czasami do zwierząt.

Kom. 3

Sin/ sit/ sine używa się w 3. osobie pojedynczej kiedy podmiot zdania jest identyczny z przyimkiem osobowym.

Jens kører til arbejde på sin cykel

	Dopełniacz - liczba mnoga	Refleksyjny
ja	mine	mig
ty	dine	dig
Pan	Deres	Dem
on	hans	sig
ona	hendes	sig
swój	sine
ona, ona	dens	sig
ono	dets	sig
my	vores (Kom. 4)	os
wy	jeres (Kom. 4)	jer
Państwo	Deres	Dem
one, oni	deres	sig

Kom. 4

Vores/ jeres. Można usłyszeć archaiczną już formę

Rodzaj męsko-żeński: vor/jer

Rodzaj nijaki: vort/ jert

Liczba mnoga vore/ -

 

 

Ponieważ czasownik w języku duńskim nie wskazuje na osobę, prawie zawsze trzeba używać zaimków osobowych w zdaniach.

Mianownik (forma podstawowa) używamy dla podmiotu zdania.

Biernik używamy dla dopełnienia (bliszego i dalszego) oraz w wyrazeniach przyimkowych.

Dopełniacz używamy w funkcji possesywnyej.

 

Zaimki refleksyjne

Zaimki refleksyjne w języku duńskim są używane stosunkowo rzadko.

Stosujemy je przeważnie przy nielicznych czasownikach zwrotnych, żeby wskazać, że czynność odnosi się do podmiotu zdania.

Han vasker sig	On się myje
Jeg vasker mig	Myję się
Han skynder sig	On się spieszy

W duńskim zaimki refleksyjne nie wskazują na wzajemność. Żeby wyrazić wzajemność używamy zaimka wzajemnego „hinanden”.

De vasker sig	Myją się (każdy myje siebie)
De vasker hinanden	Myją się (on myje ją i ona myje jego)
De elsker hinanden	Kochają się

Zaimki wskazujące

	Rodzaj męsko-żeński	Rodzaj nijaki	Liczba mnoga
ten/ ta/ to/ te/ ci	den her	det her	de her
ten/ ta/ to/ te/ ci	denne	dette	disse
tamten/ tamta/ tamto/ tamte/ tamci	den (der)	det (der)	de (der)
ten sam/ ta sama/ to samo/ te same/ ci sami	den samme	det samme	de samme
sam, sama, samo, same, sami	selv	selv	selv
jaki, jaka, jakie, jacy	sikken	sikket	sikke

Zaimki względne

Najczęściej używanymi zaimkami względnymi w duńskim to „som” i „der”. W dopełniaczu „hvis” zastępuje som/ der. W funkcji podmiotu zdania słowa te często przeplatają się przypadkowo.

Den læge, som/ der arbejder på hospitalet, er polak.

Lekarz, który pracuje w szpitalu, jest Polakiem.

Den mand, som/ der solgte os huset, er en svindler.

Mężczyzna, który sprzedał nam dom, jest oszustem.

De biler, som/ der kører i Polen, er ofte gamle.

(Te) samochody, które jeżdżą po Polsce, często są stare.

Bussen, hvis motor var ved at brænde sammen, skramlede derudaf.

Autobus, którego motor był bliski spalenia się, wjechał z łoskotem prosto na drogę.

„Som” ma jednak trochę szerszy zakres używania niż „der”, ponieważ „der” może występować tylko w funkcji podmiotu zdania. „der” nie używamy również po spójnikach „eller”, „med” i „og”.

Jeg kender en mand, som er politikker, og som ikke er korrupt. (og)

Znam mężczyznę, który jest politykiem i nie bierze łapówek.

Den film, som vi så i sidste uge, kommer i fjernsynet på lørdag.

Film, który oglądaliśmy w zeszłym tygodniu, pokażą w telewizji w sobotę (dopełnienie)

Det hotel, som jens boede på, var godt.

Hotel, w którym mieszkał Jens, był dobry. (dopełnienie)

Zaimki nieokreślone - al, alt, alle (rodzaj męsko-żenski/ rodzaj nijaki lub przysłówek/ liczba mnoga)

Har du drukket al vinen?

Czy wypiłeś całe wino?

Alt hvad du siger vil blive brugt imod dig.

Wszystko co mówisz, będzie użyte przeciwko tobie.

Jeg har spist alle frikadellerne.

Zjadłem wszystkie frikadeller.

anden, andet, andre (rodzaj męsko-żenski/ rodzaj nijaki albo przysłówek/ liczba mnoga)

Vi kan gå i biografen en anden dag.

Możemy pójść do kina kiedy indziej.

Har du ikke andet at tage på?

Nie  masz  nic innego do ubrania?

begge (nieodmiennie)

Begge busser kører til Hovedbanen.

Oba autobusy jadą do Dworca Głównego.

hver, hvert

Jeg går på arbejde hver dag.

Codziennie idę do pracy.

Jeg tager på ferie hvert år.

Co roku jestem na wakacjach.

Inne zaimki nieokreślone to:

ingen/ intet nic/ nikt

lidt trochę

mange/ meget wiele

nogen ktoś

 

Man

Podmiot uogólniający. Zamiast Jeg/ du/

han/ hun/ vi/ i/ de piszę się „man” w znaczeniu „każdy” albo „cały świat”. Słowo „man” nie istnieje po polsku. Trzeba przetłumaczyć na formę refleksyjną albo formę bezosobową:

Man tager	Bierze się
Man kan ikke	Nie można