Gramatyka języka duńskiego - Michael Hardenfelt



Przyimki

Przyimkami są takie słowa jak: fra, til, i, på, om.

Najczęściej przyimki poprzedzają rzeczowniki, tworząc wyrażenie przyimkowe: Jeg skal til fest.

Mogą też tworzyć wyrażenie przyimkowe poprzedzając inne słowa:

Czasownik (bezokolicznik):

Han gik fra at være kok til at blive bankdirektør.

Przysłówki:

Tak for sidst.

Zdarza się często, że przyimki tworzą stałe związki z innymi słowami, np.:

Czasowniki:

Ma jeg bede om et glas vand

 

Hun holder af dyr

 

Jeg holder med Danmark

 

Przymiotniki:

Han er ligeglad med andre

 

Han er loyal overfor sine venner

Poprawne stosowanie przyimków jest jednym z najtrudniejszych zadań w czasie uczenia się nowego języka. Chociaż możemy przetłumaczyć większość przyimków, wynik tego będzie tylko przybliżony, ponieważ znaczenie zawsze jest kontekstowe i zależy od zwyczajów językowych.

Mówi się, że przyimki rządzą wyrażeniem przyimkowym, czyli pozostałe słowa (rzeczowniki i zaimki) trzeba używać w określonym przypadku, tak jak w języku polskim; do + dopełniacz idę do szkoły.

W języku duńskim oznacza to, że zaimki w wyrażeniu przyimkowym muszą być w bierniku a rzeczowniki w formie podstawowej (mianownik).

Vi går hjem til mig (NIE: jeg)

Jeg venter på bussen/ jeg venter på en bus

Istnieje jednak kilka wyrażeń przyimkowych, które zachowały dawne formy przypadkowe:

Gå til bords

Her til lands spiser vi frikadeller

Takie wyrażenia należą do wyjątków, które trzeba zapamiętać.

Większość przyimków to przyimki proste, tzn. każdy stanowi jedno samodzielne słowo: fra, til, i, på, om

Istnieją też przyimki zbudowane z wielu słów, np.:

vedrørende, fraregnet, iblandt

Niektóre przyimki składają się z kilku oddzielnych słów:

ved siden af (obok)

Cafeen ligger ved siden af universitetet.

i gang med (w trakcie)

Han er i gang med at stryge skjorter.

Som følge af (wskutek)

Som følge af tåge kunne flyet ikke lande.

Najczęściej przyimek może być przetłumaczony na polski za pomocą innego przyimka. Zdarza się jednak często, że duńskie wyrażenie przyimkowe tłumaczy się na język polski w formie narzędnika lub dopełniacza:

Han holder ferie om sommeren.

Jeździ na wakacje latem.

Slottet var omgivet af en park.

Pałac był otoczony parkiem.

Jeg underviser i dansk

Uczę duńskiego.

Przykładowo podaję formy niektórych duńskich przyimków:

af

Frikadeller laves af hakket kød.

Frikadeller robi się z mielonego mięsa.

Du lugter af øl og cigaretter.

Śmierdzisz piwem i papierosami.

Selvangivelsen blev udfyldt af revisoren.

PIT został wypełniony przez księgowego.

De arbejdsløse får penge af staten.

Bezrobotni dostają pieniądze od państwa.

Kongen af Danmark.

Król Danii.

for

Det er for farligt.

To jest zbyt niebezpieczne.

Jens ryger for meget.

Jens pali za dużo.

Dit blodtryk er for højt.

Masz za wysokie ciśnienie.

Jeg har betalt for hotellet.

Zapłaciłem już za hotel.

Er polsk mad vigtig for dig?

Czy polskie jedzenie jest dla ciebie ważne?

Jens er formand for fodboldklubben.

Jens jest przewodniczącym klubu piłki nożnej.

Vi præsenterer resultatet for jer i morgen.

Jutro przedstawimy wam wynik.

Jens tænder for fjernsynet.

Jens włączy telewizor.

foran

Jeg har kun lyst til at slappe af foran fjernsynet.

Mam tylko ochotę odpoczywać przed telewizorem.

fra

Jeg kommer fra Polen.

Pochodzę z Polski.

Toget fra Warszawa til Berlin.

Pociąg z Warszawy do Berlina.

Jørgen arbejder fra mandag til fredag.

Jørgen pracuje od poniedziałku do piątku.

gennem

at købe biletter gennem Internettet.

Kupić bilety przez internet.

i

Jens bor i København.

Jens mieszka w Kopenhadze.

Gå i skole.

Chodzi do szkoły.

Vi skal til Polen i ferien.

Pojedziemy do Polski podczas wakacji.

Anna er forelsket i Jørgen.

Anna jest zakochana w Joergenie.

Jeg er født i 1963

Urodziłem się w 1963 r.

 

Tina bor i en lejlighed.

Tina mieszka w mieszkaniu.

Toget kører 120 Km. i timen.

Pociąg jeździ 120 Km na godzinę.

Anna har boet i Danmark i 30 år.

Anna mieszka w Danii od 30 lat.

Frikadeller steges i smør

Frikadeller smaży się na maśle.

Jeg har ondt i hovedet

Boli mnie głową

Vil du med i biografen.

Czy chcesz pójść ze mną do kina

Vi var der i 2 timer.

Byliśmy tam przez dwie godziny.

Jeg er interesseret i fodbold.

Interesuję się piłką nożną.

langs

Jens spadserede langs kanalen

Jens spacerował wzdłuż kanału

med

Rejse med toget

Jechać pociągiem

Tina bor i en lejlighed sammed med Jens.

Tina mieszka w mieszkaniu razem z Jensem.

Frikadeller med kartofler.

Pulpety z ziemniakami.

Jeg vil gerne betale med dankort.

Chciałbym zapłacić kartą.

Hvad med dem som stadig er arbejdsløse?

A co z tymi, którzy dalej są bezrobotni?

Jeg regner med dig.

Liczę na ciebie.

I sidste kvartal faldt arbejdsløsheden med 0,2 %.

W ostatnim kwartale bezrobocie spadło o 0,2%

20 divideret med 5 er lig 4.

20 dzielone przez 5 równa się 4.

om

Jens tjener 18.000 Kr. om måneden.

Jens zarabia 18.000 koron miesięcznie.

Køkkenet åbner om to timer .

Kuchnia będzie otwarta za dwie godziny.

Jeg vil gerne bede om et nyt pas.

Poproszę o nowy paszport.

Han læser meget om aftenen.

Czyta dużo wieczorami

Vi tager på ferie 2 gange om året.

Jeździmy na wakacje dwa razy w roku.

Jeg kommer hjem om en uge.

Będę w domu za tydzień.

omkring

Omkring København er der mange store huse.

Dookoła Kopenhagi jest wiele dużych domów.

Hun er omkring 25 år gammel.

Ma około 25 lat.

overfor

Bussen holder overfor Hovdbanen.

Autobus zatrzymuje się naprzeciw Dworca Głównego

på

Han arbejder som tjener på en cafe.

Pracuje jako kelner w kawiarni.

Hun studerer på universitetet.

Studiuje na uniwersytecie.

At køre pa cykel

Jeździć rowerem.

Jeg skal arbejde på søndag.

Pracuję w niedzielę.

På smørret anbringes en skive pålæg.

Na maśle kładzie się plasterek zimnego mięsa.

Tro på gud.

Wierzyć w Boga.

Han lavede alt arbejdet på 2 timer.

Zrobił całą robotę w ciągu 2 godzin.

Jeg har ikke mit pas på mig.

Nie mam paszportu przy sobie.

 til

Toget fra Warszawa til Berlin.

Pociąg z Warszawy do Berlina

Køkkenet er åbent til klokken 23.00.

Kuchnia jest otwarta do godziny 23.00

Han ringer til sit arbejde og siger at han er syg.

Dzwoni do swojej pracy i mówi, że jest chory.

Der er brev til dig.

Jest dla ciebie list.

Jeg skal til fest.

Pójdę na imprezę.

Oversætte fra dansk til polsk.

Przetłumaczyć z polskiego na duński.

3 sal til højre.

3 piętro po prawej stronie.

Jeg han købt en bog til dig.

Kupiłem ci książkę.

Han blev udnævnt til ambassadør.

Został mianowany ambasadorem.

Årsagen til problemet.

Przyczyna problemu.

uden

Et franskbrød uden birkes.

Bułka paryska bez maku.

Kaffe uden sukker.

Kawa bez cukru.

under

De fleste polske landbrug er på under 5 hektar.

Większość polskich gospodarstw rolnych ma poniżej 5 hektarów.

Firmaet er under konkurs.

Firma jest w stanie upadłości.

Skoene ligger under sengen.

Buty leżą pod łóżkiem.

Jeg var i England under krigen.

Podczas wojny byłem w Anglii.

ved siden af

Cafeen ligger ved siden af universitetet.

Kawiarnia znajduje się obok uniwersytetu.

 

Do góry strony